Mongolia

Od tysięcy lat tereny obecnej Mongolii zamieszkiwały koczownicze ludy ze środkowej Azji i południowej Syberii, zajmujące się myślistwem, rybołówstwem i pasterstwem. Między IV a VI wiekiem utworzyły one związek Żuan Żuanów, obalony przez ludy tureckie, które w VI wieku zorganizowały się w turecki kaganat. W latach 745-840 ludy te zostały wyparte przez Ujgurów, którzy w latach 840-920 ulegli Kirgizom. Od X wieku rozpoczęło się panowanie ludów mongolskich (920-1125) - Kitanów, rozbitych na wiele zwalczających się szczepów. Na przełomie XII i XIII wieku koczownicze plemiona mongolskie zjednoczył Czyngischan, twórca imperium mongolskiego. On i jego następcy utworzyli potężne państwo (m.in. w 1231 r. podbili Koreę, w latach 1251-1259 Tybet i terytorium obecnego Wietnamu oraz zachodnią Persję, w 1258 r. zdobyli Bagdad). Imperium mongolskie rozpadło się w roku 1368, kiedy to Mongołowie utracili władzę w Chinach (dokąd w 1264 r. wnuk Czyngis-chana Kubilaj przeniósł stolicę i osiadł w Pekinie). Po tym roku Mongolia była wewnętrznie rozbita i podzielona na wiele państewek, a przede wszystkim słaba gospodarczo. W roku 1634 południowa Mongolia (zwana Mongolią Wewnętrzną - do dziś pozostaje częścią Chin) została podbita przez Mandżurów. Zwierzchnictwo nad tymi ziemiami objęła rządząca w Chinach dynastia Cing. Wojna między południem Mongolii a północą (zwaną Chałchą) spowodowała w roku 1691 jej włączenie do imperium chińskiego jako Mongolii Zewnętrznej. Pod panowaniem chińskim Mongolia była aż do XX wieku. Chińczycy mieli w Mongolii pozycję uprzywilejowaną zdominowali handel, bankowość i administrację. W sposób bezwzględny wykorzystywali ludność tubylczą. W początkach naszego stulecia zaczęły się tworzyć ruchy narodowowyzwoleńcze. Przewodzili im feudałowie i zwierzchnik kościoła lamaickiego. W roku 1911 Mongolia Zewnętrzna proklamowała niepodległość, potwierdzoną rosyjsko-chińskim porozumieniem w Kiachcie, a na czele państwa stanął bogd gegeen - zwierzchnik lamaizmu mongolskiego. Po I wojnie światowej, kiedy Rosja Radziecka -jedna ze stron porozumienia - zajęta była rewolucją październikową i pogrążona w wojnie domowej, Chińczycy w porozumieniu z Japonią zajęli ponownie Mongolię; wkroczyły tu również jednostki białogwardyjskie. W roku 1921 Rosja poparła wolnościowe dążenia Mongołów, nie tylko dając wsparcie polityczne (w tym roku została utworzona Mongolska Partia Ludowo-Rewolucyjna), ale i militarne: wojska mongolskie wyparły Chińczyków i białogwardzistów przy pomocy Armii Czerwonej, co zaowocowało odzyskaniem niepodległości przez Mongolię Zewnętrzną. Trzy lata później (1924) powstała Mongolska Republika Ludowa, państwo ściśle związane ze Związkiem Radzieckim. Ustrój państwa był wzorowany na ustroju radzieckim, z jedną partią polityczną. W kraju wprowadzono przymusową kolektywizację i czystki etniczne. Pod koniec lat osiemdziesiątych wpływy radzieckie zmalały, a po rozpadzie Związku Radzieckiego w roku 1991 zwołano Wielki Churał (parlament mongolski), który uchwalił w roku 1992 konstytucję i zmianę nazwy z Mongolskiej Republiki Ludowej na Mongolię. Zgodnie z nową konstytucją Mongolia jest republiką, a na czele państwa stoi prezydent wybierany w wyborach powszechnych.